«Συνδικάτα ανοιχτά & δημοκρατικά»

Προετοιμασία, κατάρτιση και επικαιροποίηση της νομικής τεκμηρίωσης στις θέσεις και τα υπομνήματα της ΓΣΕΕ προς τη Βουλή των Ελλήνων και τα αρμόδια Υπουργεία, Αρχές και Φορείς για προωθούμενα εργατικά νομοσχέδια και επιμέρους κανονιστικές πράξεις που επηρεάζουν το περιεχόμενο της εργατικής νομοθεσίας.

Την τριετία Μαρτίου 2023 – Μαρτίου 2026 προωθήθηκαν από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και ψηφίσθηκαν από τη Βουλή 3 κεντρικά νομοθετήματα (Ν. 5053/2023, Ν. 5164/2024, Ν. 5239/2025). Τα νομοθετήματα αυτά παρουσιάσθηκαν κατ’αρχάς ως νομοθετήματα ενσωμάτωσης της νομοθεσίας της ΕΕ (Οδηγίες ΕΕ 2019/1152 για τους διαφανείς όρους εργασίας, 2022/2041 για επαρκείς κατώτατους μισθούς) και κύρωσης Διεθνών Συμβάσεων Εργασίας (Πρωτόκολλο 2014 στη ΔΣΕ 29 για την αναγκαστική εργασία, ΔΣΕ 155 και 191 για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία), περιείχαν όμως εξίσου εκτενείς περαιτέρω μεταβολές στην εργατική νομοθεσία. Παράλληλα, προωθήθηκαν και ψηφίσθηκαν διατάξεις σχετικές με τους όρους εργασίας των εργαζομένων ιδιωτικού δικαίου σε νομοσχέδια αρμοδιότητας άλλων Υπουργείων (πχ του Υπουργείου Εσωτερικών, του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου), ενώ συνεχίσθηκε η πρακτική προώθησης διατάξεων με τη μορφή τροπολογιών. Η εφαρμογή των επιμέρους διατάξεων που περιείχαν τα νομοθετήματα αυτά συνοδεύθηκε από την έκδοση πληθώρας Υπουργικών Αποφάσεων, όπως και Εγκυκλίων, αλλά και Ανακοινώσεων, οι οποίες σε σημαντικό βαθμό αφορούσαν στη διαδικασία και το χρόνο μετάβασης στο ψηφιακό περιβάλλον ένταξης των όρων εργασίας στο κεντρικό πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.

Οι βασικοί κλάδοι του εργατικού δικαίου, στους οποίους εντοπίζονται οι μείζονες νομοθετικές παρεμβάσεις της περιόδου 2023-2025 και εστίασαν οι εργασίες της Νομικής Υπηρεσίας, είναι το ατομικό εργατικό δίκαιο (πχ ρυθμίσεις για το χρόνο εργασίας, τη 13ωρη ημερήσια εργασία, τη μείωση του ημερήσιου χρόνου ανάπαυσης, την ατομική διευθέτηση του χρόνου εργασίας σε διευρυμένη ετήσια αναφορά, την εργασία την 6ημέρα, την εισαγωγή δύο νέων υπερευέλικτων ειδών συμβάσεων εργασίας, της σύμβασης μηδενικών ωρών και της σύμβασης κάλυψης «επειγουσών αναγκών», αποσπασματικές ρυθμίσεις για τους εργαζόμενους γονείς κλπ), το δίκαιο υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων (πχ κύρωση ΔΣΕ 155, ρυθμίσεις για τους τεχνικούς ασφαλείας και τους ιατρούς εργασίας, αναθεώρηση κατάταξης επικινδυνότητας επιχειρήσεων, συντονιστές ΥΑΕ στα μεγάλα έργα κλπ), τη διαδικασία κρατικής διαμόρφωσης του κατώτατου μισθού (πχ ψηφιακός μηχανισμός συλλογής και ανάλυσης στοιχείων για τον υπολογισμό του νομοθετημένου κατώτατου μισθού, εφαρμογή από το 2026 νέου συστήματος αυτόματης αναπροσαρμογής του με βάση συντελεστή/αλγόριθμο, μεταβολή στη διαδικασία διαβούλευσης μέσω του ΟΜΕΔ) και το συλλογικό εργατικό δίκαιο (πχ πρόσθετοι περιορισμοί στο δικαίωμα απεργίας, διαδικασία εγγραφής και τα στοιχεία κατάθεσης στο Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων των Εργαζομένων – ΓΕΜΗΣΟΕ, λήψη των εθνικών μέτρων συμμόρφωσης με την υποχρέωση από την Οδηγία 2019/1152 για την αύξηση στο 80% του ποσοστού κάλυψης από ΣΣΕ, υπογραφή της «Κοινωνικής Συμφωνίας» για την ενίσχυση της διαπραγμάτευσης και σύναψης ΣΣΕ, την επικουρική συμμετοχή της ΓΣΕΕ στη διαπραγμάτευση και σύναψη των κλαδικών ΣΣΕ, τη μείωση του ποσοστού κάλυψης εργαζομένων στο 40% για την επέκταση όλων των ΣΣΕ, την «αυτόματη» (κατά πλάσμα δικαίου) επέκταση των κλαδικών ΣΣΕ όταν συνυπογράφονται από τη ΓΣΕΕ και μία ή όλες τις εθνικές εργοδοτικές οργανώσεις, τη μεταβολή της διαδικασίας πρόσβασης στη Μεσολάβηση και τη Διαιτησία του ΟΜΕΔ και την κατάργηση του 2ου βαθμού Διαιτησίας).

Σε ό,τι αφορά στους κανόνες που διέπουν τις αρχές και τα μέσα καλής νομοθέτησης, επιπλέον της υποχρέωσης έγκαιρου θεσμικού κοινωνικού διαλόγου ειδικά στην περίπτωση που αυτός απαιτείται (πχ στις διαδικασίες προετοιμασίας της ενσωμάτωσης Οδηγιών εργασιακού περιεχομένου και κύρωσης Διεθνών Συμβάσεων Εργασίας), η ΓΣΕΕ ανέδειξε τα σοβαρότατα προβλήματα και τις συνέπειες στην απαιτούμενη ασφάλεια δικαίου της εργατικής νομοθεσίας ύστερα από τη θέση σε ισχύ, τον Ιούλιο του 2025, του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025), ο οποίος περιέχει τη συνθετική αποτύπωση (όχι κωδικοποίηση) σημαντικού μέρους των νομοθετημάτων του ατομικού εργατικού δικαίου, των κρίσιμων νομοθετημάτων του συλλογικού εργατικού δικαίου (Ν. 1264/1982, Ν. 1876/1990, Ν. 1767/1988), όπως και του Κώδικα Υγείας και Ασφάλειας (Ν. 3850/2010), ο οποίος έχει άλλη νομική ισχύ, καθώς καταρτίσθηκε και ψηφίσθηκε με την απαιτούμενη κατά το Σύνταγμα κοινοβουλευτική διαδικασία. Πρόσθετη πρόκληση για την απαιτούμενη διαφάνεια και συνοχή της νομοθεσίας, με σοβαρό αντίκτυπο στην εφαρμογή των κανόνων, προέκυψε από την ένταξη στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου εκτενών διαδικαστικών ρυθμίσεων για την καταχώριση στοιχείων στα πληροφοριακά συστήματα (κυρίως το ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ), οι οποίες υφίστανται διαρκείς τροποποιήσεις, συνήθως με μη δεσμευτικές πράξεις (εγκυκλίους, ανακοινώσεις κλπ). Κεντρική παρατήρηση της ΓΣΕΕ παρέμεινε η (σταδιακή) κατάργηση, μέσα από τις διαδικαστικές διατάξεις για την ψηφιακή οργάνωση της εργασίας, ενός βασικού πυλώνα του ατομικού εργατικού δικαίου, που είναι η έγγραφη ατομική σύμβαση εργασίας, η οποία δεν αποτελεί διαδικαστικό στάδιο, αλλά ουσιώδη παράμετρο της έννομης σχέσης που δημιουργείται στο πλαίσιο της παροχής εξαρτημένης εργασίας.

Παρέμβαση της ΓΣΕΕ ενώπιον των Δικαστηρίων για την υποστήριξη της προσφυγής των συνδικαλιστικών οργανώσεων σε εργατικές υποθέσεις μείζονος ενδιαφέροντος για τον έλεγχο και τη διαπίστωση του παράνομου χαρακτήρα των νομοθετικών μέτρων και των συναφών εργοδοτικών πρακτικών σε βάρος εργατικών δικαιωμάτων, της ελεύθερης συνδικαλιστικής δράσης, της συλλογικής διαπραγμάτευσης, της κατάρτισης και επέκτασης της ισχύος των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, όπως και της μονομερούς πρόσβασης στη Διαιτησία.

Την περίοδο Μαρτίου 2023 – Μαρτίου 2026 ασκήθηκε σημαντικός αριθμός παρεμβάσεων της ΓΣΕΕ ενώπιον των Δικαστηρίων σε υποθέσεις γενικότερης σημασίας για το επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Ενδεικτικά αναφέρονται οι ακόλουθες υποθέσεις:

Προστασία της συνδικαλιστικής δράσης και των εκπροσώπων των εργαζομένων

• Υπόθεση απόλυσης συνδικαλιστικού εκπροσώπου, μέλους διοίκησης πρωτοβάθμιου σωματείου, της οικείας Ομοσπονδίας και της ΓΣΕΕ, λόγω συνδικαλιστικής δράσης και της ιδιότητας βασικού μάρτυρα στην υπόθεση της τραγωδίας των Τεμπών.
• Υπόθεση απόλυσης συνδικαλιστικού εκπροσώπου, μέλους διοικητικού συμβουλίου πρωτοβάθμιου σωματείου, με το νέο νομοθετικό πλαίσιο για «σπουδαίο λόγο», ύστερα από την κατάργηση των περιοριστικών λόγων του άρθρου 14 του ν. 1264/1982 (δεύτερη καταγγελία της σύμβασης εργασίας από την ξενοδοχειακή επιχείρηση ύστερα από την άσκηση έφεσης στην πρωτόδικη απόφαση που ακύρωσε την πρώτη καταγγελία λόγω έλλειψης σπουδαίου λόγου).
• Υπόθεση μονομερούς βλαπτικής μεταβολής από μητρική εταιρεία τηλεπικοινωνιών σε βάρος εκλεγμένου μέλους πρωτοβάθμιου σωματείου υψηλών επαγγελματικών προσόντων, με πράξεις όπως υποβιβασμό στη θέση και υποβάθμιση στα εργασιακά καθήκοντα, παράλληλα με τη μεταφορά του σε θυγατρική εταιρία με επισφαλή και αβέβαιη ως προς το μέλλον της λειτουργία.
• Υπόθεση εκ νέου προσφυγής οργανισμού αστικών συγκοινωνιών για την κήρυξη ως παράνομης και καταχρηστικής απεργιακής κινητοποίησης του επιχειρησιακού σωματείου.
• Υπόθεση απόλυσης εργαζόμενου από επιχείρηση καζίνο λόγω συμμετοχής του σε δίωρη στάση εργασίας που είχε πραγματοποιήσει το σωματείο της επιχείρησης. Παρέμβαση της ΓΣΕΕ και στον Άρειο Πάγο, ύστερα από υποβολή αναίρεσης από την πλευρά της εργοδότριας κατά της θετικής για τον εργαζόμενο απόφασης του Εφετείου.

Υποστήριξη του θεσμού των ελεύθερων συλλογικών διαπραγματεύσεων και της δυνατότητας κατάρτισης συλλογικών ρυθμίσεων με την άσκηση του δικαιώματος μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία του ΟΜΕΔ

• Υπόθεση μη εφαρμογής από ασφαλιστική εταιρεία των διατάξεων Διαιτητικής Απόφασης Πενταμελούς Επιτροπής Διαιτησίας του ΟΜΕΔ για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων που απασχολούνται με σχέση εξαρτημένης εργασίας στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις.
• Υπόθεση αμφισβήτησης του δικαιώματος επιχειρησιακού σωματείου νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου εποπτευόμενου από το αρμόδιο Υπουργείο να ασκήσει το δικαίωμα μονομερούς προσφυγής στη Διαιτησία του ΟΜΕΔ για τη σύναψη ΣΣΕ με αντικείμενο την κατάρτιση Κανονισμού Εργασίας, που αφορά στις εργασιακές σχέσεις μεγάλου αριθμού εργαζομένων.

Περιεχόμενο και εφαρμογή Κανονισμών Εργασίας

• Υπόθεση εφαρμογής του ισχύοντος Κανονισμού Εργασίας μεγάλης Τράπεζας, με κρινόμενο ζήτημα, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή της ΠΥΣ 6/2012 για αναγκαστική λήξη των ΣΣΕ στους Κανονισμούς εργασίας. Αναιρετική δίκη ενώπιον του Αρείου Πάγου, ο οποίος με απόφασή του είχε αναιρέσει προηγούμενη απόφαση του Εφετείου για την παύση ισχύος σε περίπτωση μεταβίβασης του Κανονισμού Εργασίας της μεταβιβασθείσας τράπεζας. Ο Άρειος Πάγος, ακολουθώντας την εθνική και κοινοτική νομολογία, επιβεβαίωσε την ισχύ του Κανονισμού εργασίας της τράπεζας που συγχωνεύθηκε με απορρόφηση. Η υπόθεση έχει μεγάλη σπουδαιότητα και αφορά μεγάλο αριθμό εργαζομένων σε όλες τις μεταβιβαζόμενες επιχειρήσεις (τραπεζικές και μη), αφού η τήρηση των υπαρχόντων κατά τη μεταβίβαση ΣΣΕ, Κανονισμών εργασίας κλπ αφορά στα κτηθέντα δικαιώματά τους, μισθολογικά, προαγωγές κλπ.

Ομαδικές απολύσεις – εταιρικοί μετασχηματισμοί

• Η εμβληματική υπόθεση των ομαδικών απολύσεων από χημική βιομηχανία εισήχθη στον Άρειο Πάγο, όπου η ΓΣΕΕ άσκησε εκ νέου πρόσθετη παρέμβαση. Οι ομαδικές απολύσεις αφορούσαν μεγάλο αριθμό εργαζομένων, οι οποίοι απασχολούνταν μέσω τρίτων παρένθετων εταιρειών, μέσω των οποίων η εργοδότρια εταιρεία ασκούσε την παραγωγική της δραστηριότητα. Τις εταιρίες αυτές χρησιμοποιούσε η εργοδότρια προκειμένου να απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις της προς τρίτους. Επρόκειτο για κατάχρηση νομικής προσωπικότητας των εταιριών αυτών, όπως κρίθηκε από το Εφετείο Θράκης, το οποίο έκρινε ότι οι ομαδικές απολύσεις των εργαζομένων ήταν άκυρες, καθόσον έγιναν κατά παράβαση του νόμου 1387/1983.

Μνημονιακά μέτρα – μισθοί/τριετίες

• Υπόθεση για τη διεκδίκηση από τους εργαζόμενους, με επίκληση και της ιδιότητάς τους ως μελών του επιχειρησιακού σωματείου, της αναδρομικής αναγνώρισης της προϋπηρεσίας τους στην επιχείρηση και της καταβολής των επιδομάτων τριετιών – πολυετιών – ωρίμανσης.

Προστασία της θέσης και των όρων εργασίας των εργαζόμενων γονέων

• Η υπόθεση της αναγνώρισης της ακυρότητας της απόλυσης εργαζόμενου πατέρα από μεγάλη βιομηχανία ένα μήνα μετά τη λήξη της ειδικής προστασίας από την απόλυση που του παρέχει ο νόμος, για έξι μήνες μετά τη γέννηση του παιδιού του, με κρινόμενα ζητήματα την προστασία της οικογένειας και των εργαζόμενων γονέων και της ουσιαστικής ισότητας φύλου στην εργασία.

Προετοιμασία των εκθέσεων και υπομνημάτων της ΓΣΕΕ προς τα αρμόδια ευρωπαϊκά και διεθνή όργανα για τον έλεγχο της συμμόρφωσης της χώρας με το δίκαιο της ΕΕ και των κυρωμένων διεθνών συμβάσεων και παρακολούθηση των νομοθετικών εξελίξεων σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο σε συνεργασία με τη Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ETUC) και την Διεθνή Συνδικαλιστική Συνομοσπονδία (ITUC).

Σταθερή παράμετρος στο έργο της Νομικής Υπηρεσίας είναι η παρακολούθηση των προωθούμενων νομοθετικών ρυθμίσεων ως προς τη συμβατότητά τους με τους προστατευτικούς για τα εργασιακά δικαιώματα κανόνες του ενωσιακού και του διεθνούς δικαίου, που δεσμεύουν την Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΓΣΕΕ υποβάλλει με τακτικότητα υπομνήματα με τις θέσεις της, τόσο κατά την παρακολούθηση της συμμόρφωσης της Ελλάδας σε αποφάσεις ελεγκτικών οργάνων που έχουν εντοπίσει παραβιάσεις κανόνων και ζητούν τη λήψη αποκαταστατικών μέτρων, όσο και στο πλαίσιο του τακτικού ελέγχου από τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Συμβουλίου της Ευρώπης, της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και του ΟΗΕ για τη συμμόρφωση της εθνικής νομοθεσίας στους προστατευτικούς κανόνες του δικαίου της ΕΕ και των κυρωμένων διεθνών συμβάσεων.

Η Νομική Υπηρεσία, σε συνεργασία με τη Γραμματεία και το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΓΣΕΕ, προετοίμασε και κατά την τριετία αυτή τις εκθέσεις αναφοράς της Συνομοσπονδίας στο πλαίσιο του τακτικού ελέγχου των αρμοδίων οργάνων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) για την πορεία εφαρμογής των δικαιωμάτων που καλύπτονται από τις κυρωμένες Διεθνείς Συμβάσεις Εργασίας και του Συμβουλίου της Ευρώπης (CoE) για τον αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη. Σταθερά πεδία αναφοράς και έμφασης ως προς την επικρατούσα κατάσταση στην Ελλάδα παρέμειναν οι εξελίξεις στην εθνική νομοθεσία και η εφαρμογή της ως προς τη συνδικαλιστική ελευθερία και τη δράση των συνδικαλιστικών οργανώσεων, τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, τη σύναψη και την επέκταση της εφαρμογής των ΣΣΕ, με σταθερή προτεραιότητα την αποκατάσταση του περιεχομένου και της καθολικότητας της Εθνικής Γενικής ΣΣΕ, τη διάρκεια του χρόνου εργασίας και της ανάπαυσης των εργαζομένων, την προστασία των αποδοχών των εργαζομένων και την έννοια της αξιοπρεπούς αμοιβής, την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, την ίση μεταχείριση, τη βία και την παρενόχληση στην εργασία. Περαιτέρω, στο πλαίσιο του έργου των δύο αυτών διεθνών οργανισμών, η ΓΣΕΕ ανταποκρίθηκε με αυτοτελείς συμβολές στην προετοιμασία της διαμόρφωσης νέων διεθνών κανόνων, όπως οι νέες Διεθνείς Συμβάσεις Εργασίας για την αξιοπρεπή εργασία στην οικονομία της πλατφόρμας και την προστασία από βιολογικούς κινδύνους στο εργασιακό περιβάλλον, και σε ειδικές Εκθέσεις, όπως στην Έκθεση για την κρίση του κόστους ζωής που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων (ECSR) του Συμβουλίου της Ευρώπης και στις Γενικές Έρευνες για τη Διοίκηση της Εργασίας και την επίτευξη της Ισότητας Φύλων στην Εργασία της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την Εφαρμογή των Συμβάσεων και Συστάσεων (CEACR) της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Το σύνολο των παρεμβάσεων αυτών είναι αναρτημένο και προσβάσιμο στις οικείες σελίδες των ελεγκτικών οργάνων και των Διεθνών Οργανισμών.

Ορόσημο διεθνών εξελίξεων στην τριετία αυτή για τα εργατικά δικαιώματα αποτελεί η παραπομπή από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, ύστερα από αίτημα και της εργατικής πλευράς, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) της επίλυσης του ζητήματος υπαγωγής και προστασίας του δικαιώματος στην απεργία από τη θεμελιώδη Διεθνή Σύμβαση Εργασίας 87. Στο πλαίσιο αυτής της κορυφαίας διαδικασίας συντάχθηκαν υπομνήματα της ΓΣΕΕ προς την Κυβέρνηση, με τα οποία ζητήθηκε η υποστήριξη της Ελλάδας αυτοτελώς και ως Κράτος Μέλος της ΕΕ στα συγκεκριμένα πεδία που ζήτησε η Διεθνής Συνδικαλιστική Συνομοσπονδία (ITUC) να στηριχθεί η παραπομπή στο ΔΔΧ, επισημαίνοντας την ιστορική και νομική σημασία της αναφοράς, στην έκθεση του ILO, της συμβολής στο διεθνές κοινωνικό κεκτημένο της νομολογίας στην υπόθεση της Ελλάδας ως προς τον περιορισμό στο δικαίωμα στην απεργία και εν γένει της ελεύθερης συνδικαλιστικής δράσης κατά την περίοδο της Χούντας.

Παράλληλα, και σε ό,τι αφορά τις εξελίξεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Νομική Υπηρεσία παρακολουθεί αυτόνομα, αλλά και σε συντονισμό με τη Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ETUC), την ενσωμάτωση Οδηγιών με προθεσμία εντός της τριετίας αυτής, όπως της Οδηγίας ΕΕ 2019/1152 για τους διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας, της Οδηγίας ΕΕ 2022/2041 για τους επαρκείς κατώτατους μισθούς, της Οδηγίας ΕΕ 2022/2464 για την υποβολή εταιρικών εκθέσεων βιωσιμότητας, της Οδηγίας 2023/970 για την ισότητα αμοιβής ανδρών και γυναικών μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής, των Οδηγιών 2024/1499 και 2024/1500 σχετικά με πρότυπα για τους φορείς ισότητας στους τομείς της ίσης μεταχείρισης και ίσων ευκαιριών χωρίς διάκριση λόγω φύλου και των λοιπών πεδίων παράνομων διακρίσεων, της Οδηγίας ΕΕ 2024/1760 για την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα και τις εξελίξεις στην πρόταση «Omnibus» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επανεξέταση ορισμένων πτυχών των νέων Κανονισμών της ΕΕ που αφορούν στην υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Επισημαίνεται ότι η ΓΣΕΕ εξαιρέθηκε από τη συμμετοχή στις ομάδες εργασίας για την προετοιμασία της ενσωμάτωσης στην εθνική νομοθεσία των αναφερομένων Οδηγιών που συγκροτήθηκαν από το Υπουργείο Εργασίας και τα συναρμόδια κατά περίπτωση Υπουργεία (πχ Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Ανάπτυξης), γεγονός που επισημάνθηκε με αυτοτελή υπομνήματα. Εξαίρεση, ύστερα από την ενσωμάτωση της Οδηγίας ΕΕ 2022/2041 για τους επαρκείς κατώτατους μισθούς με το Ν. 5163/2024, αποτέλεσε η ομάδα εργασίας με αντικείμενο την προετοιμασία των πεδίων συζήτησης, που οδήγησαν ακολούθως στη διαπραγμάτευση και σύναψη της «Κοινωνικής Συμφωνίας» για την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και της κάλυψης εργαζομένων από ΣΣΕ.

Νομική προετοιμασία και υποστήριξη των αιτημάτων της ΓΣΕΕ στο πλαίσιο διασφάλισης της κανονιστικής συνέχειας των Εθνικών Γενικών ΣΣΕ των προηγούμενων ετών και της έναρξης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και της σύναψης νέας Εθνικής Γενικής ΣΣΕ. Παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας ως προς τη σύναψη και την επέκταση των ΣΣΕ όλων των ειδών.

Κατά το διάστημα Μαρτίου 2023 – Μαρτίου 2026 εξελίχθηκαν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη σύναψη της Εθνικής Γενικής ΣΣΕ για τα έτη 2024-2025. Στην ΕΓΣΣΕ αυτή περιλήφθησαν κρίσιμες ρυθμίσεις, όπως η ρήτρα διατήρησης των όρων που συμφωνήθηκαν από τις προηγούμενες ΕΓΣΣΕ και συνδέονται με κορυφαίες κατακτήσεις των εργαζομένων (επιδόματα τριετιών, γάμου, δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα, ετήσια άδεια, άδειες που αφορούν στη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής) και, σε συνέχεια της σχετικής δέσμευσης στην ΕΓΣΣΕ του 2022, η αυτοτελής διάταξη με τη συμφωνία της ΓΣΕΕ και των εργοδοτικών οργανώσεων για το περιεχόμενο του καταστατικού του νομικού προσώπου με την επωνυμία «Ειδικός Λογαριασμός Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΕΛΕΚ)».

Η αποκατάσταση του πλήρους ρυθμιστικού πεδίου της Εθνικής Γενικής ΣΣΕ, ώστε να καταλαμβάνει το κατώτατο ημερομίσθιο/μισθό, την προϋπηρεσία και λοιπές οικονομικές ρυθμίσεις ως κατώτατα όρια προστασίας, παράλληλα με την καθολικότητα της δέσμευσής της, παρέμειναν καθόλη την τριετία αυτή στην προμετωπίδα των αιτημάτων της ΓΣΕΕ για την αποκατάσταση του προστατευτικού πλαισίου των συλλογικών διαπραγματεύσεων, της θωράκισης του περιεχομένου και της αύξησης του ποσοστού κάλυψης εργαζομένων από ΣΣΕ.

Παράλληλα, συνεχίσθηκε η εντατική παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας και των στοιχείων για α) τις ΣΣΕ όλων των ειδών κατά το στάδιο των συλλογικών διαπραγματεύσεων, της πρόσβασης στη Μεσολάβηση και τη Διαιτησία στον ΟΜΕΔ και της διαδικασίας κήρυξής τους ως γενικά υποχρεωτικών, β) την κατάρτιση των Κανονισμών εργασίας, γ) τη διαδικασία του Δημοσίου Διαλόγου και της ρύθμισης του Προσωπικού Ασφαλείας στο πλαίσιο των σχετικών διαδικασιών του ΟΜΕΔ.

Περαιτέρω, καθόλη τη διάρκεια της τριετίας 2023-2025, η Νομική Υπηρεσία επικούρησε το έργο των τομεακών Γραμματειών της ΓΣΕΕ, όπως της Γραμματείας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, της Γραμματείας Ισότητας, Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων, της Γραμματείας Περιβάλλοντος, στα ζητήματα εφαρμογής της νομοθεσίας που επηρεάζουν το έργο τους, όπως και ανταποκρίθηκε σε ζητήματα που έθεσαν οι εκπρόσωποι της Συνομοσπονδίας σε συλλογικά διοικητικά όργανα όπου προβλέπεται θεσμική εργατική συμμετοχή (πχ Τμήματα Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας που λειτουργούν, Διοικητικές Επιτροπές e-ΕΦΚΑ, Επιτροπές Εκδίκασης Προσφυγών ΔΥΠΑ κλπ). Στο πεδίο της προώθησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η Νομική Υπηρεσία προετοίμασε τα υπομνήματα της ΓΣΕΕ που κατατέθηκαν από τα Μέλη που ορίζονται από τη ΓΣΕΕ στην Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και το Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας.

Παρακολούθηση της πρακτικής εφαρμογής και του αντικτύπου στη δράση των συνδικαλιστικών οργανώσεων από τις μεταβολές στο προστατευτικό πλαίσιο της εργατικής νομοθεσίας.

Η Νομική Υπηρεσία της ΓΣΕΕ παρακολούθησε και κατά την τριετία αυτή συστηματικά, σε πανελλαδικό επίπεδο, την πρακτική εφαρμογή της εργατικής και της κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας, ταυτόχρονα με τα ζητήματα πρόσβασης των εργαζομένων στις αρμόδιες ελεγκτικές Αρχές (υποβολή καταγγελιών στην Επιθεώρηση Εργασίας, στον e-ΕΦΚΑ, στη ΔΥΠΑ, στον Συνήγορο του Πολίτη, στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας). Στο πλαίσιο αυτό προέκυψαν σημαντικά στοιχεία και συμπεράσματα από τη συνεργασία με τις Οργανώσεις μέλη της ΓΣΕΕ (Εργατικά Κέντρα και Ομοσπονδίες), το Κέντρο Πληροφόρησης Εργαζομένων και Ανέργων (ΚΕΠΕΑ) της ΓΣΕΕ και το Δίκτυο Συμβουλευτικής του ΙΝΕ ΓΣΕΕ. Τα στοιχεία που συλλέγονται κατά τη διαδικασία αυτή αποτυπώνονται στις θέσεις και τα υπομνήματα της ΓΣΕΕ για την ανάδειξη του σωρευτικού αντικτύπου των εκάστοτε νέων μέτρων, ιδιαίτερα των περιοριστικών και των προηγούμενων που παραμένουν σε ισχύ (μνημονιακών – μεταμνημονιακών).

Κρίσιμα γεγονότα με ευρύ πρακτικό αντίκτυπο, στα οποία κλήθηκε να ανταποκριθεί η Νομική Υπηρεσία μέσω της έκδοσης Εγκυκλίων της ΓΣΕΕ προς τις Οργανώσεις της δομής της, ήταν η επαναφορά από την 1η-1-2024 του πλαισίου καταβολής του επιδόματος προϋπηρεσίας (οι λεγόμενες «τριετίες»), η ρητή εξαίρεση, ύστερα από διαρκείς παρεμβάσεις της ΓΣΕΕ, των συνδρομών προς τα εργατικά σωματεία από το ψηφιακό τέλος συναλλαγών, η υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και η έλλειψη καταγραφής των επαγγελματικών ασθενειών, τα εμπόδια πρόσβασης στην Επιθεώρηση Εργασίας για την υποβολή καταγγελιών και η ανάδειξη του ρόλου των εργατικών σωματείων για την υποστήριξη των εργαζομένων, με ειδικές οδηγίες για τις περιπτώσεις βίας και παρενόχλησης, και η αντιμετώπιση των κενών στη νομοθεσία ως προς τους όρους εργασίας και την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων σε περίπτωση ακραίων καιρικών φαινομένων που έπληξαν κατ’επανάληψη τη χώρα κατά την τριετία αυτή.

Κοινό πεδίο την τριετία 2023-2025, όπου εντοπίστηκαν ριζικές μεταβολές και διαρκώς μεταβαλλόμενες και εκτενείς διαδικαστικές ρυθμίσεις και αναδείχθηκε η ανάγκη ενημέρωσης των σωματείων και των εργαζομένων, ήταν τα πεδία της ψηφιακής οργάνωσης της εργασίας, της διαδικασίας επέκτασης της κάρτας εργασίας, των μεταβολών στο χρόνο και το περιεχόμενο των καταχωρίσεων των όρων εργασίας στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, όπως και των καταχωρίσεων που γίνονται σε συναφή βασικά πληροφοριακά συστήματα όπως του ΕΦΚΑ, της ΔΥΠΑ και της Επιθεώρησης Εργασίας. Ύστερα από την ενημέρωση προς τις υπηρεσίες της ΓΣΕΕ, του ΚΕΠΕΑ ΓΣΕΕ και του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, που έχουν ευθύνη ενημέρωσης σωματείων και κοινού, από εκπροσώπους του Υπουργείου Εργασίας, οι παρεμβάσεις της ΓΣΕΕ συνεχίζονται για την πραγματοποίηση ενημερωτικών ημερίδων για τη λειτουργία της κάρτας εργασίας και των εφαρμογών του ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ στο σύνολο της επικράτειας.

Αντίστοιχα σε συλλογικό επίπεδο, ιδιαίτερα ύστερα από την κατάργηση το 2021 (Ν. 4808/2021) της λειτουργίας της Επιτροπής Προστασίας Συνδικαλιστικών Στελεχών (άρθρο 15 Ν. 1264/1982) και των περιοριστικών λόγων απόλυσης των εκλεγμένων σε θέσεις ευθύνης συνδικαλιστικών εκπροσώπων, παρατηρήθηκε αύξηση των περιστατικών συνδικαλιστικών διώξεων και εργοδοτικών πρακτικών περιορισμού της συνδικαλιστικής δράσης (απολύσεις μελών ΔΣ και ιδρυτικών μελών σωματείων, δυσμενείς μεταθέσεις, μη χορήγηση συνδικαλιστικών αδειών). Επιπλέον, σταθερό πεδίο αυξημένης προσοχής και συνεργασίας με το Οργανωτικό Τμήμα της ΓΣΕΕ παρέμεινε η παρακολούθηση των πρακτικών ζητημάτων από την ψηφιακή μετάβαση στη λειτουργία των σωματείων, ιδιαίτερα μετά τη μεταβολή της νομοθεσίας το 2021 (Ν. 4808/2021) για τη διεξαγωγή εξ αποστάσεως των συμμετοχικών (γενική συνέλευση) και εκλογικών (όργανα διοίκησης) διαδικασιών και την κατάργηση της κατάθεσης των εκλογικών πρακτικών στα Πρωτοδικεία. Η ΓΣΕΕ, με νέα υπομνήματα προς το Υπουργείο Εργασίας και τις αρμόδιες Αρχές, επανήλθε στην ανάγκη κατάλληλης προσαρμογής της δημόσιας διατιθέμενης ηλεκτρονικής πλατφόρμας ΖΕΥΣ στους κανόνες και το σύστημα διεξαγωγής των εκλογικών διαδικασιών στα εργατικά σωματεία, ενώ διατύπωσε εκ νέου το αίτημα συμμετοχής στη διαδικασία κατάρτισης της Υπουργικής Απόφασης για την ψηφιοποίηση των βιβλίων των σωματείων.